27 Ekim 2026'da Ne Değişti?
Ameliyat ya da girişimsel bir işlem öncesinde hastaya imzalatılan rıza formu artık telefondan da onaylanabilecek. Sağlık Bakanlığı, 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete'de "Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik"i yayımladı. Yönetmelik yayım günü yürürlüğe girdi (m.14) ve geçiş süresi öngörmedi.
Yeni düzenleme kâğıt formu kaldırmıyor. Tıbbi müdahaleye rızanın temel kuralları 1998 tarihli Hasta Hakları Yönetmeliği'nde durmaya devam ediyor. Yeni yönetmelik, bu kuralların yanına ikinci bir yol ekliyor: rızanın e-Nabız ya da hastanenin kayıtlı cihazı üzerinden, hastanın cep telefonuna gelen tek kullanımlık kodla verilmesi. Yönetmelikte hüküm bulunmayan konularda Hasta Hakları Yönetmeliği uygulanıyor (m.13).
Elektronik Rıza Nasıl Alınacak?
- Kimlik doğrulama. Hastanın ve süreci yürüten sağlık çalışanının kimliği müdahaleden önce doğrulanır. Doğrulama tamamlanmadan süreç başlatılamaz (m.6).
- Telefon numarasının doğrulanması. Hastanın doğrulanmış bir cep telefonu numarası olmalıdır. Hastane kanalında doğrulanan numara 12 ay geçerlidir; süre dolunca yeniden doğrulanır (m.7).
- Formun hastaya ulaştırılması. Hekim formu onaylar ve hastaya SMS içindeki bir bağlantıyla ya da e-Nabız üzerinden gönderir. Hasta formu inceler (m.8/3-5).
- Rızanın verilmesi. Hasta kabul ederse telefonuna yalnız o müdahale için geçerli bir kod gelir. e-Nabız kanalında kodu hasta kendisi girer; hastane kanalında kodu sağlık çalışanına söyler, çalışan sisteme girer. Kod doğrulanınca rıza "alınmış sayılır" (m.8/6-8).
- Kayıt. Form Bakanlığın merkezi sisteminde saklanır ve hasta e-Nabız'dan görebilir (m.8/9). İşlem kayıtları hash değeri ve zaman damgasıyla, adli ve idari incelemeye elverişli biçimde tutulur (m.9/2).
Hasta Hakları Yönetmeliği ile Karşılaştırma
- İrade beyanı: Hasta Hakları Yönetmeliği'nde form hasta ya da kanuni temsilci tarafından imzalanır ve iki nüsha düzenlenir (m.26). Yeni sistemde imzanın yerini telefona gelen kodun doğrulanması alıyor.
- Bilgilendirme: Bilgilendirmenin içeriği (m.15) ve sözlü yapılması (m.18) Hasta Hakları Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir. Yeni yönetmelik ayrı bir içerik listesi getirmiyor; bu hükümler elektronik rızada da geçerli.
- İspat kayıtları: Kâğıt rıza için ayrı bir iz kaydı düzeni yoktu. Yeni yönetmelik tarih ve saat, kodun gönderilip doğrulanması, işlemi yapan çalışan ve güvenlik tedbirleri bilgilerinin asgari olarak tutulmasını istiyor (m.9/3).
- Küçük ve kısıtlı hastalar: İşlemleri kanuni temsilci yürütür ve temsilcinin kimliği ile telefonu da doğrulanır. Temsilci yoksa, hazır bulunamıyorsa ya da elektronik ortamda doğrulanamıyorsa rıza elektronik yoldan alınamaz (m.11).
- Veri güvenliği: Bakanlık ve sağlık tesisi, 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu, 6698 sayılı KVKK ve 3359 sayılı Kanunun ek 19. maddesine göre teknik ve idari tedbir almakla yükümlü; erişim yetkileri görevle sınırlı tutulur ve denetlenir (m.10).
Hukuki Öngörü
Yönetmelik yeni olduğu için henüz bir uygulama ya da yargı kararı yok. Aşağıdakiler, mevzuat metninden hareketle yaptığım değerlendirmelerdir.
1. Malpraktis davalarında ispat tartışması yer değiştirecek. Zaman damgalı kayıt, rızanın hangi gün ve saatte, hangi çalışan aracılığıyla alındığını kâğıt formdan daha güçlü gösterir. Ancak telefonla gönderilen kod güvenli elektronik imza değildir. HMK m.205/2 yalnız güvenli elektronik imzayla oluşturulan verileri senet hükmünde sayar. Elektronik rıza kaydı bu nedenle HMK m.199 anlamında bir belge olarak, diğer delillerle birlikte değerlendirilecektir. Tartışma "form imzalandı mı?" sorusundan "hasta neye onay verdi?" sorusuna kayacaktır.
2. Onay, aydınlatmanın yerine geçmeyecek. Kod, hastanın bir formu onayladığını gösterir. Hasta Hakları Yönetmeliği ise hastanın müdahalenin konusu ve sonuçları hakkında, anlayabileceği biçimde ve sözlü olarak bilgilendirilmesini ister (m.15, m.18, m.31). Telefonda hızla onaylanan genel bir form, bu yükümlülüğün yerine getirildiğini tek başına kanıtlamaz. Sözlü bilgilendirmenin ayrıca kayda geçirilmesi hekimin ve hastanenin yararınadır.
3. Kodu hekimin girdiği kanal itiraz konusu olacak. Hastane kanalında kodu sağlık çalışanı sisteme giriyor (m.8/7-b). Yönetmelik işlemlerin inkâr edilemezliğini ilke olarak koyuyor (m.5/1-c), ama bu kanalda hasta kodu başka bir işlem için verdiğini ileri sürebilir. Uyuşmazlıklarda hastanın kodu kendisinin girdiği e-Nabız kanalındaki kayıtların daha güçlü kabul edilmesi beklenebilir.
4. İz kayıtları KVKK başvurularının konusu olacak. İz kayıtları hastanın kişisel verisidir. Hastaların KVKK m.11 uyarınca bu kayıtları istemesi, hastanelerin de bu başvurulara 30 gün içinde cevap vermesi gerekecek (KVKK m.13). SMS ile gelen bağlantılar oltalama dolandırıcılığına da açık; hastanelerin bağlantının hangi adresten geleceğini hastaya önceden söylemesi yararlı olur.
5. Kapsam ve uygulama ayrıntıları netleşecek. Hasta Hakları Yönetmeliği bütün sağlık kurum ve kuruluşlarını kapsarken yeni yönetmelik "birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesisleri"nden söz ediyor (m.2). Muayenehanelerin bu kapsama girip girmediği metinden açıkça anlaşılmıyor. Bakanlık iz kaydı standartları, zaman damgası ve SMS altyapısı için ek usul belirlemeye yetkili (m.12); bu düzenlemeler çıktıkça tablo netleşecek.
6. Çocuk hastada kâğıt yol önemini koruyacak. Kanuni temsilci elektronik ortamda doğrulanamadığında elektronik yol kapanıyor (m.11/3). Hasta Hakları Yönetmeliği küçük hastanın anlayabildiği ölçüde dinlenmesini ve karara katılımını da istiyor (m.24); elektronik süreçte bunun için ayrı bir adım yok. Çocuk hastalarda yüz yüze bilgilendirme ve kâğıt form uzun süre ana yol olarak kalacak gibi görünüyor.
Hasta açısından: elektronik rıza zorunlu değil. Formu telefonda okumadan onaylamayın; anlamadığınız noktayı hekime sorun ve onaylanan formun e-Nabız'da görünüp görünmediğini kontrol edin.
Sağlık Kuruluşları İçin Kontrol Listesi
- Elektronik rıza kullanılacaksa cihazların kurum envanterine kayıtlı ve hastane bilgi sistemine bağlı olduğundan emin olun (m.4/1-h).
- Her çalışanın kendi kullanıcı hesabıyla giriş yapmasını sağlayın; ortak hesap kullanmayın (m.8/2).
- Telefon doğrulama tarihini kaydedin ve 12 aylık süre dolunca yeniden doğrulama yapın (m.7/3).
- İz kayıtlarını hash ve zaman damgasıyla, kâğıt rıza ile aynı süre saklayın (m.9).
- Sözlü bilgilendirmeyi ayrıca kayda geçirin; elektronik onay bunun yerini tutmaz.
- Kanuni temsilcisi doğrulanamayan çocuk ve kısıtlı hastalar için kâğıt form sürecini hazır tutun (m.11/3).
Sonuç
Yeni yönetmelik rızanın nasıl kaydedileceğini değiştiriyor, hastaya neyin anlatılması gerektiğini değiştirmiyor. Elektronik rıza ispat bakımından güçlü bir kayıt bırakıyor; ama uyuşmazlıklarda belirleyici soru yine hastanın yeterince bilgilendirilip bilgilendirilmediği olacak. Sağlık kuruluşları için öncelik, elektronik süreci kurarken sözlü bilgilendirme düzenini bozmamak ve iz kayıtlarını KVKK'ya uygun saklamaktır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir mesele için iletişime geçilerek değerlendirme yapılabilir.
Kaynakça
- Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik, RG 27/10/2026-33413, m.2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 (resmigazete.gov.tr)
- Hasta Hakları Yönetmeliği, RG 1/8/1998-23420, m.15, 18, 24, 26, 31 (mevzuat.gov.tr); m.15, 18, 24, 26 ve 31 RG-8/5/2014-28994 ile değişik
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.199, 205 (mevzuat.gov.tr)
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m.11, 13 (mevzuat.gov.tr)
- 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu (mevzuat.gov.tr)