Özel Bir Düzenleme Var mı?
Türk hukukunda deepfake ya da yapay zekâyla üretilmiş içerik için ayrı bir suç tanımı yok. Bu, sahte içeriklerin cezasız kaldığı anlamına gelmiyor. Birinin yüzü ya da sesi kullanılarak üretilen sahte bir içerik, amacına ve içeriğine göre hakaret, kişisel verileri hukuka aykırı yayma, müstehcenlik, şantaj veya dolandırıcılık suçlarından birini ya da birkaçını oluşturabilir. Hukuk tarafında ise kişilik hakkını koruyan genel hükümler uygulanır.
Yargıtay'ın Montaj Fotoğraf Kararı
Yapay zekâ araçları yaygınlaşmadan önce de aynı sorun "montaj" adıyla mahkemelere geliyordu. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin incelediği olayda sanık sahte bir sosyal medya hesabı açmış, katılanların akrabalarına ait baş fotoğraflarını müstehcen görüntülere montajlayarak yayımlamıştı. Daire bu eylemin aynı anda hakaret (TCK m.125/1), müstehcenlik (TCK m.226/2) ve verileri hukuka aykırı olarak verme (TCK m.136/1) suçlarını oluşturduğunu kabul etti. Tek eylemle birden fazla suç işlendiği için (TCK m.44) en ağır cezayı gerektiren m.136/1'den hüküm kurulması gerektiğini belirterek yerel mahkeme kararını bozdu (12. CD, 2020/984 E., 2024/3050 K., 10.06.2024).
Kararın dikkat çeken yanı, kişinin yüz fotoğrafını kişisel veri sayması ve bu verinin rızası dışında sahte bir içerikte yayılmasını m.136 kapsamında değerlendirmesi. Görüntünün yapay zekâyla mı, bir fotoğraf düzenleme programıyla mı üretildiği bu sonucu değiştirmez.
Gündeme Gelebilecek Diğer Suçlar
- Hakaret (TCK m.125): Kişiyi yapmadığı bir şeyi yaparken gösteren bir video, somut bir fiil isnadı olabilir. İçerik herkese açık paylaşılmışsa aleniyet nedeniyle ceza artar.
- Çocuklara ilişkin içerik (TCK m.226/3): Kanun, müstehcen ürünlerin üretiminde yalnızca gerçek çocukların değil "temsili çocuk görüntülerinin" kullanılmasını da beş yıldan on yıla kadar hapisle cezalandırıyor. Yapay zekâyla üretilen bu tür görüntüler de kapsamda. Bunları bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunanlar da cezalandırılıyor.
- Şantaj (TCK m.107/2): Sahte içeriğin yayılacağı tehdidiyle para ya da başka bir çıkar istenmesi.
- Nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158/1-f): Klonlanmış bir sesle yakınını arayıp para istemek gibi, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı dolandırıcılıklar.
- Özel hayatın gizliliği (TCK m.134): Sahte içerik, kişinin gerçek bir özel hayat görüntüsü üzerine kurulmuşsa bu suç da değerlendirilir.
Hukuk Yolu: Kişilik Hakkının Korunması
Ceza soruşturmasından bağımsız olarak, kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişi TMK m.25'e göre hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, süren saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını, maddi ve manevi tazminatı da talep edebilir (TMK m.25; TBK m.58). Dava, davacının ya da davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
İçerik Nasıl Kaldırılır?
- Platforma bildirim: Büyük platformların sahte ve izinsiz içerik için bildirim formları var. Hızlı sonuç verebilir ama hukuki bir yol değil; bildirimin ve platformun cevabının kaydını tutun.
- Özel hayat nedeniyle erişim engeli (5651 m.9/A): İçerik özel hayatın gizliliğini ihlal ediyorsa Siber Güvenlik Başkanlığı'na doğrudan başvurulabilir. Erişim sağlayıcılar tedbiri en geç dört saatte uygular. Başvuran kişi talebini 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunmalı; sunmazsa tedbir kendiliğinden kalkar.
- Katalog suçlar (5651 m.8): Müstehcenlik gibi m.8'de sayılan suçlarda içeriğin çıkarılmasına ve erişimin engellenmesine karar verilebilir.
- Mahkeme yolu: 5651 m.9 iptal edildikten sonra kişilik hakkı ihlali nedeniyle içerik kaldırmak için genel hükümlere göre dava açmak ve ihtiyati tedbir istemek öne çıktı. Ayrıntısı 5651 m.9 iptali makalesinde.
Mağdursanız İlk Adımlar
- İçeriğin bağlantısını (URL), paylaşan hesabın adını ve paylaşım tarihini kaydedin, ekran görüntüsü alın. İçerik silinebilir.
- İçeriği kendiniz yaymayın. "Bu sahte" diyerek yeniden paylaşmak onu daha çok kişiye ulaştırır.
- Şantaj ya da para talebi varsa ödeme yapmayın; yazışmaları saklayıp savcılığa başvurun.
- Platform bildirimini ve hukuki başvuruyu birlikte yürütün; biri diğerini beklemek zorunda değil.
Sonuç
Deepfake'e özgü bir kanun olmasa da mevcut hükümler sahte görüntü ve seslerin büyük kısmını kapsıyor. Yargıtay, kişinin fotoğrafının rızası dışında sahte bir içerikte kullanılmasını kişisel veri suçu sayıyor; çocuklara ilişkin temsili görüntüler ise açıkça yasak. Mağdur için en önemlisi, içerik silinmeden delili kaydetmek ve ceza, hukuk ve erişim engeli yollarını birlikte işletmek.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir mesele için iletişime geçilerek değerlendirme yapılabilir.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.44, m.107, m.125, m.134, m.136, m.158, m.226.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24, m.25; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58.
- 5651 sayılı Kanun m.8, m.9/A (7590 sayılı Kanun değişikliğiyle).
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2020/984 E., 2024/3050 K., 10.06.2024.
- Anayasa Mahkemesi, 11.10.2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı Karar (5651 m.9 iptali).